Του Σεβ. Μητροπολίτου Σουηδίας κ. Κλεόπα
Υπάρχουν λέξεις που ακούγονται καθημερινά και χάνονται γρήγορα μέσα στο θόρυβο της ζωής. Υπάρχουν όμως και κάποιες λέξεις που κουβαλούν μέσα τους μνήμη, πόνο, προσφορά κι αλήθεια.
Λέξεις που βγαίνουν από το βάθος της καρδιάς κι αγγίζουν κατευθείαν την ψυχή του ανθρώπου. Μία τέτοια φράση είναι κι εκείνη που ακούγεται στο τραγούδι «Πόσο πολύ σ’ αγάπησα (Αγάπη)» της Κατίνας Παΐζη, το οποίο μελοποίησε ο Βασίλης Δημητρίου κι ερμήνευσαν ο Χρήστος Θηβαίος κι ο Δημήτρης Παπατσάκωνας:
«Πόσο πολύ, πόσο πολύ,
πόσο πολύ σ’ αγάπησα,
ποτέ δε θα το μάθεις…»
Μέσα σ᾽ αυτούς τους λίγους στίχους κρύβεται ολόκληρο το μυστήριο της ανθρώπινης αγάπης. Μια αγάπη βαθιά, σιωπηλή, θυσιαστική· μια αγάπη που δεν ζητά πάντοτε ανταπόδοση, αλλά συνεχίζει να υπάρχει ακόμη κι όταν ο άλλος απομακρύνεται. Οι στίχοι συνεχίζουν:
«Απ’ τη ζωή μου πέρασες
κι αλάργεψες κι εχάθης
καθώς τα διαβατάρικα
κι αγύριστα πουλιά…»
Πόσες φορές δε βιώνει έτσι την αγάπη ο άνθρωπος; Πόσες φορές δεν αισθάνεται ότι αγαπά, χωρίς να μπορεί να κρατήσει κοντά του εκείνους που αγαπά; Και τότε γεννιέται το μεγάλο ερώτημα: υπάρχει άραγε αγάπη που να μη χάνεται; Υπάρχει αγάπη που ν᾽ αντέχει στο χρόνο, στην απόσταση, στην αχαριστία, ακόμη και στον ίδιο τον θάνατο;
Η απάντηση βρίσκεται στο πρόσωπο του Χριστού. Ο Χριστός δε μίλησε απλώς για την αγάπη. Δεν την παρουσίασε ως μια ηθική διδασκαλία ή ως μια ανθρώπινη αρετή ανάμεσα σε άλλες. Ολόκληρη η ζωή Του υπήρξε αποκάλυψη αγάπης.
Η γέννησή Του, η διακονία Του, η συγχώρηση που πρόσφερε, η αγκαλιά προς τους αμαρτωλούς, τους πονεμένους και τους περιφρονημένους, όλα μαρτυρούν ότι «ο Θεός αγάπη ἐστί» (Α´ Καθολική Επιστολή Ιωάννου, 4:16)
Ο ίδιος ο Χριστός δίδαξε: «Ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου… καὶ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς σεαυτόν» (Ματθ. 22:37–39).
Δεν υπάρχει μεγαλύτερη εντολή από την αγάπη. Όλη η πνευματική ζωή του ανθρώπου θεμελιώνεται πάνω σ᾽ αυτή τη διπλή σχέση, αγάπη προς τον Θεό και αγάπη προς τον άνθρωπο.
Όμως ο Χριστός προχωρά ακόμη βαθύτερα. Δεν περιορίζει την αγάπη μόνο σ᾽ όσους μας αγαπούν ή μας καταλαβαίνουν, αλλά ζητά το αδιανόητο για τα ανθρώπινα μέτρα: «Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν» (Ματθ. 5:44).
Αυτή είναι η επανάσταση του Ευαγγελίου. Ν᾽ αγαπάς ακόμη κι εκείνον που σε πληγώνει. Να συγχωρείς ακόμη κι εκείνον που σε αδικεί. Να μη νικιέσαι απ᾽ το μίσος, αλλά ν᾽ απαντάς με αγάπη.
Ο Χριστός δεν έμεινε μόνο στα λόγια. Τη στιγμή της Σταύρωσης, μέσα στον αβάσταχτο πόνο, προσευχόταν για εκείνους που Τον σταύρωναν: «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασιν τί ποιοῦσι» (Λουκ. 23, 34).
Είπε, επίσης: «Μείζονα ταύτης ἀγάπην οὐδεὶς ἔχει, ἵνα τις τὴν ψυχὴν αὐτοῦ θῇ ὑπὲρ τῶν φίλων αὐτοῦ» (Ιω. 15:13).
Η αγάπη του Χριστού δεν είναι θεωρία· είναι σταυρική θυσία. Είναι ολοκληρωτική προσφορά. Είναι ο Θεός που κατεβαίνει μέχρι τον πόνο και την αμαρτία του ανθρώπου, για να τον σηκώσει και να τον οδηγήσει στη ζωή, γι’ αυτό κι ο Ευαγγελιστής Ιωάννης γράφει: «Οὕτως γὰρ ἠγάπησεν ὁ Θεὸς τὸν κόσμον, ὥστε τὸν Υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ ἔδωκεν…» (Ιω. 3:16).
Ο Θεός αγαπά τον άνθρωπο ακόμη κι όταν εκείνος απομακρύνεται. Αγαπά τον αμαρτωλό, τον πληγωμένο, τον απογοητευμένο άνθρωπο. Περιμένει με υπομονή την επιστροφή του, όπως ο πατέρας στην παραβολή του Ασώτου Υιού. Κι ίσως γι’ αυτό οι στίχοι του τραγουδιού αγγίζουν τόσο βαθιά την ψυχή:
«Κι αν δεν προσμένεις να με δεις,
κι εγώ πως θα ξανάρθεις…»
Η αληθινή αγάπη πάντοτε περιμένει. Δεν εκβιάζει. Δεν απαιτεί. Υπομένει κι ελπίζει. Αυτό ακριβώς μας διδάσκει κι ο Απόστολος Παύλος στον περίφημο Ύμνο της Αγάπης, στην Α΄ προς Κορινθίους επιστολή.
«Ἡ ἀγάπη μακροθυμεῖ, χρηστεύεται· ἡ ἀγάπη οὐ ζηλοῖ·
ἡ ἀγάπη οὐ περπερεύεται, οὐ φυσιοῦται,
οὐκ ἀσχημονεῖ, οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς,
οὐ παροξύνεται, οὐ λογίζεται τὸ κακόν,
οὐ χαίρει ἐπὶ τῇ ἀδικίᾳ, συγχαίρει δὲ τῇ ἀληθείᾳ·
πάντα στέγει, πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει». (Α΄ Κορ. 13:4–7)
Η αγάπη δεν είναι επιφανειακό συναίσθημα· είναι τρόπος ύπαρξης. Είναι δύναμη θυσίας, συγχωρήσεως και υπομονής. Είναι η δύναμη που κρατά τον άνθρωπο όρθιο ακόμη και μέσα στις δυσκολίες της ζωής.
Ίσως γι’ αυτό ο άνθρωπος λαχταρά η αγάπη να είναι αιώνια. Οι στίχοι του τραγουδιού το εκφράζουν συγκλονιστικά: «Αιώνια θα το τραγουδώ…»
Η αγάπη ζητά την αιωνιότητα, γιατί έχει μέσα της κάτι απ᾽ τον ίδιο τον Θεό. Δεν αντέχει το τέλος, τη λήθη και το χωρισμό κι ο Χριστός ακριβώς αυτό ήλθε να χαρίσει στον κόσμο, την αιώνια αγάπη που νικά το θάνατο. Ο Σταυρός δε τελειώνει στη θλίψη της Μεγάλης Παρασκευής, αλλ᾽ οδηγεί στη χαρά της Ανάστασης.
Η θυσία μεταμορφώνεται σε ζωή, γι’ αυτό κι ο Κύριος δίνει στους μαθητές Του νέα εντολή:
«Ἐντολὴν καινὴν δίδωμι ὑμῖν, ἵνα ἀγαπᾶτε ἀλλήλους, καθὼς ἠγάπησα ὑμᾶς» (Ιω. 13:34). Όχι απλώς να αγαπάμε, αλλά να αγαπάμε όπως Εκείνος. Με θυσιαστική διάθεση, χωρίς όρους.
Ίσως κάποτε όλοι μας να πούμε σε κάποιον άνθρωπο: «Πόσο πολύ σ’ αγάπησα». Όμως υπάρχει Κάποιος που το είπε πρώτος σ᾽ όλους μας, όχι μόνο με λόγια αλλά με ολόκληρη τη ζωή και τη θυσία Του. Ο Εσταυρωμένος κι Αναστημένος Χριστός.
Τη σταυρική κι ανιδιοτελή αγάπη ύμνησε με συγκλονιστικό τρόπο ο Άγιος Νεκτάριος Πενταπόλεως στο ποίημά του: «Ὕμνος εἰς τὴν Θείαν Ἀγάπην». Ο Άγιος, που γνώρισε βαθιά τον πόνο, την αδικία και τη μοναξιά, δεν έπαψε ποτέ να μιλά για την αγάπη του Χριστού ως τη μόνη δύναμη που θεραπεύει την ανθρώπινη ψυχή.
«Ὦ Θεία ἀγάπη ἐλθέ, ἱκετεύω
ἐξ ὅλης ψυχῆς μου καὶ μέσης καρδίας,
καὶ σκήνωμα θεῖον, Χριστέ, ποίησόν με
καὶ πάσης κηλῖδος, ὦ, καθάρισόν με. …
Ἡ σὴ βασιλεία ἐστὶν ἡ ἀγάπη,
ἐν ᾗ βασιλεύει χαρὰ καὶ εἰρήνη,
ἐν ᾗ βασιλεύει ἡ μακαριότης,
ὁ ἔρως τοῦ θείου καὶ ἡ εὐφροσύνη.»
Η αγάπη του Χριστού — όπως τη βίωσε και τη δίδαξε ο Άγιος Νεκτάριος — είναι φωτιά που θερμαίνει τον άνθρωπο μέσα στο σκοτάδι του κόσμου· είναι παρηγοριά στον πόνο, ελπίδα στην απόγνωση και φως μέσα στη μοναξιά.
Είναι εκείνη η αγάπη που σκύβει αθόρυβα πάνω από την πληγωμένη καρδιά και της ψιθυρίζει: «Δεν σε ξέχασα ποτέ…»
Ίσως, γι’ αυτό ο άνθρωπος συγκινείται τόσο βαθιά όταν ακούει: «Πόσο πολύ σ’ αγάπησα…», γιατί μέσ᾽ στα λόγια αυτά καθρεφτίζεται, έστω αμυδρά, η άπειρη αγάπη του Θεού προς τον άνθρωπο. Μια αγάπη που δε σταματά μπροστά στην αχαριστία, την απόσταση ή τον θάνατο. Μια αγάπη που φτάνει μέχρι τον Σταυρό και ανοίγει τον δρόμο της Αναστάσεως.
Ίσως ολόκληρο το Ευαγγέλιο να συνοψίζεται σ᾽ αυτή τη σιωπηλή φράση:
«Πόσο πολύ σ’ αγάπησα,
ποτέ δε θα το μάθεις …
παρά μόνον όταν σταθείς κάτω απ᾽ το Σταυρό μου!»
